Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Installation (Kunst)</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Installation_(Kunst)"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Installation_Kunst rootpage-Installation_Kunst skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Installation (Kunst)</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">


<p>Die <b>Installation</b> ist in der <a href="Bildende_Kunst" title="Bildende Kunst">bildenden Kunst</a> ein meist raumgreifendes, ortsgebundenes und oft auch situationsbezogenes dreidimensionales <a href="Kunstwerk" title="Kunstwerk">Kunstwerk</a>. Der im Hinblick auf die Kunst seit Ende der 1970er Jahre gebräuchliche Begriff wird inzwischen auch für frühere raumexpandierende <a href="Inszenierung#Inszenierung_in_der_Kunst" title="Inszenierung">Inszenierungen</a> angewendet. Installationen werden regelmäßig auf den großen Gruppenausstellungen wie der ½<a href="Biennale_von_Venedig" class="mw-redirect" title="Biennale von Venedig">Biennale von Venedig</a> und der <i><a href="Documenta" title="Documenta">documenta</a></i> in Kassel gezeigt.
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Geschichte">Geschichte</h2></div>
<p>Ein Ausgangspunkt dieser künstlerischen Darstellungsform ist – ähnlich wie beim <a href="Environment" title="Environment">Environment</a> der 1950er und 1960er Jahre – ein spiritueller oder <a href="Konzeptkunst" title="Konzeptkunst">konzeptueller</a> Ansatz. Im Gegensatz zum Environment, dessen Ansatzpunkt oft die Auseinandersetzung mit der <a href="Alltag" title="Alltag">Alltags</a>- und <a href="Warenwelt" class="mw-redirect" title="Warenwelt">Warenwelt</a> bildete, zielt die Installation aber in der Regel nicht auf eine <a href="Narrativ_(Sozialwissenschaften)" title="Narrativ (Sozialwissenschaften)">narrative</a> räumliche Inszenierung, wie sie z.&nbsp;B. bei den Arbeiten von <a href="Edward_Kienholz" title="Edward Kienholz">Edward Kienholz</a> zu finden ist.
</p><p>Die Installation ist überwiegend eine dreidimensionale, raumbezogene Kunstform im Innen- und Außenraum und ermöglicht die Verwendung jeglichen Materials, wie auch von Zeit, Licht, Klang und Bewegung im Raum – siehe <a href="Lichtkunst" title="Lichtkunst">Lichtkunst</a>, <a href="Klangkunst" title="Klangkunst">Klangkunst</a>, <a href="Medienkunst" title="Medienkunst">Medienkunst</a> und <a href="Kinetische_Kunst" title="Kinetische Kunst">Kinetik</a>. Sie ist mit der <a href="Intervention_(Bildende_Kunst)" class="mw-redirect" title="Intervention (Bildende Kunst)">Intervention</a> und der <a href="Land_Art" title="Land Art">Land Art</a> verwandt.
</p><p>Die <a href="Kunstgeschichte" title="Kunstgeschichte">Kunstgeschichte</a> betrachtet heute als erste Installationen im vorgenannten Sinn Raumgestaltungen und -konzepte der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts wie beispielsweise die Inszenierung von <a href="Piet_Mondrian" title="Piet Mondrian">Piet Mondrians</a> inzwischen abgerissenem Atelier (1921–1936, <a href="Paris" title="Paris">Paris</a>, <a href="Montparnasse" class="mw-redirect" title="Montparnasse">Montparnasse</a>, rue du Départ), von <a href="El_Lissitzky" title="El Lissitzky">El Lissitzkys</a> <a href="Suprematismus#El_Lissitzky_–_die_Brücke_zum_Westen" title="Suprematismus">Prounen</a>-Raum (1923) oder seinem <i><a href="Kabinett_der_Abstrakten" title="Kabinett der Abstrakten">Kabinett der Abstrakten</a></i> (1928), des Weiteren auch den speziell für <a href="Claude_Monet" title="Claude Monet">Claude Monets</a> großformatige Seerosengemälde konzipierten runden Raum im <a href="Mus%C3%A9e_de_l%E2%80%99Orangerie" title="Musée de l’Orangerie">Musée de l’Orangerie</a> (1927, Paris). Direktere Vorgänger heutiger Installationen sind <a href="Kurt_Schwitters" title="Kurt Schwitters">Kurt Schwitters</a> während des <a href="Zweiter_Weltkrieg" title="Zweiter Weltkrieg">Zweiten Weltkrieges</a> zerstörter <a href="Merzbau" title="Merzbau">Merzbau</a> (1923–1936/37, Hannover) und <a href="Oskar_Schlemmer" title="Oskar Schlemmer">Oskar Schlemmers</a> nicht verwirklichtes <i>Lackkabinett</i> (1940). Die <a href="Rolf_J%C3%A4hrling" title="Rolf Jährling">Galerie Parnass</a> zeigte 1963 erstmals die Installation <i>Zyklus Das schwarze Zimmer</i> von <a href="Wolf_Vostell" title="Wolf Vostell">Wolf Vostell</a> aus dem Jahr 1958.<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>


<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Liste_von_Installationskünstlern_(Auswahl)"><span id="Liste_von_Installationsk.C3.BCnstlern_.28Auswahl.29"></span>Liste von Installationskünstlern (Auswahl)</h2></div>
<div style="columns:4 15em;">
<ul><li><a href="Marina_Abramovi%C4%87" title="Marina Abramović">Marina Abramović</a> (* 1946)</li>
<li><a href="Vito_Acconci" title="Vito Acconci">Vito Acconci</a> (1940–2017)</li>
<li><a href="Georges_Ad%C3%A9agbo" title="Georges Adéagbo">Georges Adéagbo</a> (* 1942)</li>
<li><a href="Pawe%C5%82_Althamer" title="Paweł Althamer">Paweł Althamer</a> (* 1967)</li>
<li><a href="Kutlug_Ataman" class="mw-redirect" title="Kutlug Ataman">Kutlug Ataman</a> (* 1961)</li>
<li><a href="Mary_Bauermeister" title="Mary Bauermeister">Mary Bauermeister</a> (1934–2023)</li>
<li><a href="Lothar_Baumgarten" title="Lothar Baumgarten">Lothar Baumgarten</a> (1944–2018)</li>
<li><a href="Joseph_Beuys" title="Joseph Beuys">Joseph Beuys</a> (1921–1986)</li>
<li><a href="Barbara_Bloom" title="Barbara Bloom">Barbara Bloom</a> (* 1951)</li>
<li><a href="Christian_Boltanski" title="Christian Boltanski">Christian Boltanski</a> (1944–2021)</li>
<li><a href="Eberhard_Bosslet" title="Eberhard Bosslet">Eberhard Bosslet</a> (* 1953)</li>
<li><a href="Louise_Bourgeois" title="Louise Bourgeois">Louise Bourgeois</a> (1911–2010)</li>
<li><a href="Noam_Braslavsky" title="Noam Braslavsky">Noam Braslavsky</a> (* 1961)</li>
<li><a href="Lena_Braun" title="Lena Braun">Lena Braun</a> (* 1961)</li>
<li><a href="Joan_Brossa" title="Joan Brossa">Joan Brossa</a> (1919–1998)</li>
<li><a href="Tania_Bruguera" title="Tania Bruguera">Tania Bruguera</a> (* 1968)</li>
<li><a href="Klaus_vom_Bruch" title="Klaus vom Bruch">Klaus vom Bruch</a> (* 1952)</li>
<li><a href="Daniel_Buren" title="Daniel Buren">Daniel Buren</a> (* 1938)</li>
<li><a href="Maurizio_Cattelan" title="Maurizio Cattelan">Maurizio Cattelan</a> (* 1960)</li>
<li><a href="Jake_und_Dinos_Chapman" title="Jake und Dinos Chapman">Jake und Dinos Chapman</a> (* 1966 und * 1962)</li>
<li><a href="Judy_Chicago" title="Judy Chicago">Judy Chicago</a> (* 1939)</li>
<li><a href="Christo_und_Jeanne-Claude" title="Christo und Jeanne-Claude">Christo und Jeanne-Claude</a> (* 1935 und 1935–2009)</li>
<li><a href="Claude_Closky" title="Claude Closky">Claude Closky</a> (* 1963)</li>
<li><a href="Heiko_Daxl" title="Heiko Daxl">Heiko Daxl</a> (1957–2012)</li>
<li><a href="Wim_Delvoye" title="Wim Delvoye">Wim Delvoye</a> (* 1965)</li>
<li><a href="Alex_Doll" title="Alex Doll">Alex Doll</a> (* 1990)</li>
<li><a href="Patrick_Dougherty" title="Patrick Dougherty">Patrick Dougherty</a> (1931–2010)</li>
<li><a href="Yingmei_Duan" title="Yingmei Duan">Yingmei Duan</a> (* 1969)</li>
<li><a href="Marcel_Duchamp" title="Marcel Duchamp">Marcel Duchamp</a> (1887–1968)</li>
<li><a href="Lukas_Duwenh%C3%B6gger" title="Lukas Duwenhögger">Lukas Duwenhögger</a> (* 1956)</li>
<li><a href="Mo_Edoga" title="Mo Edoga">Mo Edoga</a> (1952–2014)</li>
<li><a href="%C3%93lafur_El%C3%ADasson" title="Ólafur Elíasson">Ólafur Elíasson</a> (* 1967)</li>
<li><a href="Tracey_Emin" title="Tracey Emin">Tracey Emin</a> (* 1963)</li>
<li><a href="Shahram_Entekhabi" title="Shahram Entekhabi">Shahram Entekhabi</a> (* 1963)</li>
<li><a href="Ayse_Erkmen" class="mw-redirect" title="Ayse Erkmen">Ayse Erkmen</a> (* 1949)</li>
<li><a href="Chohreh_Feyzdjou" title="Chohreh Feyzdjou">Chohreh Feyzdjou</a> (1955–1996)</li>
<li><a href="Peter_Fischli_und_David_Weiss" title="Peter Fischli und David Weiss">Peter Fischli und David Weiss</a> (* 1952 und 1946–2012)</li>
<li><a href="Dan_Flavin" title="Dan Flavin">Dan Flavin</a> (1933–1996)</li>
<li><a href="Kurt_Fleckenstein" title="Kurt Fleckenstein">Kurt Fleckenstein</a> (* 1949)</li>
<li><a href="Forced_Entertainment" title="Forced Entertainment">Forced Entertainment</a>, Künstlergruppe</li>
<li><a href="Claus_F%C3%B6ttinger" title="Claus Föttinger">Claus Föttinger</a> (* 1960)</li>
<li><a href="Ingeborg_F%C3%BClepp" title="Ingeborg Fülepp">Ingeborg Fülepp</a> (* 1952)</li>
<li><a href="Norberto_Fuentes" title="Norberto Fuentes">Norberto Fuentes</a> (* 1943)</li>
<li><a href="Jens_Galschi%C3%B8t" title="Jens Galschiøt">Jens Galschiot</a> (* 1954)</li>
<li><a href="Johannes_Gees" title="Johannes Gees">Johannes Gees</a> (* 1960)</li>
<li><a href="Jochen_Gerz" title="Jochen Gerz">Jochen Gerz</a> (* 1940)</li>
<li><a href="Rolf_Glasmeier" title="Rolf Glasmeier">Rolf Glasmeier</a> (1945–2003)</li>
<li><a href="Robert_Gober" title="Robert Gober">Robert Gober</a> (* 1954)</li>
<li><a href="F%C3%A9lix_Gonz%C3%A1lez-Torres" title="Félix González-Torres">Félix González-Torres</a> (1957–1996)</li>
<li><a href="Monika_Grzymala" title="Monika Grzymala">Monika Grzymala</a> (* 1970)</li>
<li><a href="Jean-Fran%C3%A7ois_Guiton" title="Jean-François Guiton">Jean-François Guiton</a> (* 1953)</li>
<li><a href="Genco_Gulan" title="Genco Gulan">Genco Gulan</a> (* 1969)</li>
<li><a href="Ragani_Haas" title="Ragani Haas">Ragani Haas</a> (* 1969)</li>
<li><a href="Jeppe_Hein" title="Jeppe Hein">Jeppe Hein</a> (* 1974)</li>
<li><a href="Christine_Hill" title="Christine Hill">Christine Hill</a> (* 1968)</li>
<li><a href="Shigeko_Hirakawa" title="Shigeko Hirakawa">Shigeko Hirakawa</a> (* 1953)</li>
<li><a href="Erwin_Hilbert" title="Erwin Hilbert">Erwin Hilbert</a> (* 1951)</li>
<li><a href="Susan_Hiller" title="Susan Hiller">Susan Hiller</a> (1940–2019)</li>
<li><a href="Thomas_Hirschhorn" title="Thomas Hirschhorn">Thomas Hirschhorn</a> (* 1957)</li>
<li><a href="Damien_Hirst" title="Damien Hirst">Damien Hirst</a> (* 1965)</li>
<li><a href="Gottfried_Helnwein" title="Gottfried Helnwein">Gottfried Helnwein</a> (* 1948)</li>
<li><a href="Carsten_H%C3%B6ller" title="Carsten Höller">Carsten Höller</a> (* 1961)</li>
<li><a href="Rebecca_Horn" title="Rebecca Horn">Rebecca Horn</a> (1944–2024)</li>
<li><a href="Nan_Hoover" title="Nan Hoover">Nan Hoover</a> (1931–2008)</li>
<li><a href="Franka_H%C3%B6rnschemeyer" title="Franka Hörnschemeyer">Franka Hörnschemeyer</a> (* 1958)</li>
<li><a href="Margarete_Huber" title="Margarete Huber">Margarete Huber</a> (* 20. Jh.)</li>
<li><a href="Patrick_Huber_(K%C3%BCnstler)" title="Patrick Huber (Künstler)">Patrick Huber</a> (* 1959)</li>
<li><a href="Emily_Jacir" title="Emily Jacir">Emily Jacir</a> (* 1970)</li>
<li><a href="Ruediger_John_(K%C3%BCnstler)" title="Ruediger John (Künstler)">Ruediger John</a> (1971–2021)</li>
<li><a href="Siegfried_K%C3%A4rcher" title="Siegfried Kärcher">Siegfried Kärcher</a> (* 1974)</li>
<li><a href="Ilja_Kabakow" title="Ilja Kabakow">Ilja Kabakow</a> (1933–2023)</li>
<li><a href="Junichi_Kakizaki" class="mw-redirect" title="Junichi Kakizaki">Junichi Kakizaki</a> (* 1971)</li>
<li><a href="Anish_Kapoor" title="Anish Kapoor">Anish Kapoor</a> (* 1954)</li>
<li><a href="Ulrike_Kappler" title="Ulrike Kappler">Ulrike Kappler</a> (* 1951)</li>
<li><a href="Mike_Kelley" title="Mike Kelley">Mike Kelley</a> (1954–2012)</li>
<li><a href="Edward_Kienholz" title="Edward Kienholz">Edward Kienholz</a> (1927–1994)</li>
<li><a href="Martin_Kippenberger" title="Martin Kippenberger">Martin Kippenberger</a> (1953–1997)</li>
<li><a href="Hans_Kotter_(K%C3%BCnstler)" title="Hans Kotter (Künstler)">Hans Kotter</a> (* 1966)</li>
<li><a href="Shigeko_Kubota" title="Shigeko Kubota">Shigeko Kubota</a> (1937–2015)</li>
<li><a href="Bruno_Kurz" title="Bruno Kurz">Bruno Kurz</a> (* 1957)</li>
<li><a href="Susanne_Kutter" title="Susanne Kutter">Susanne Kutter</a> (* 1971)</li>
<li><a href="Alicja_Kwade" title="Alicja Kwade">Alicja Kwade</a> (* 1979)</li>
<li><a href="Peter_Land" title="Peter Land">Peter Land</a> (* 1966)</li>
<li><a href="Ulrich_Langenbach" title="Ulrich Langenbach">Ulrich Langenbach</a> (* 1950)</li>
<li><a href="Michael_Laube" title="Michael Laube">Michael Laube</a> (* 1955)</li>
<li><a href="Marc_Lee" title="Marc Lee">Marc Lee</a> (* 1969)</li>
<li><a href="Ute_Lindner_(K%C3%BCnstlerin)" title="Ute Lindner (Künstlerin)">Ute Lindner</a> (* 1968)</li>
<li><a href="Richard_Long" title="Richard Long">Richard Long</a> (* 1945)</li>
<li><a href="Ingeborg_L%C3%BCscher" title="Ingeborg Lüscher">Ingeborg Lüscher</a> (* 1936)</li>
<li><a href="Raoul_Marek" title="Raoul Marek">Raoul Marek</a> (* 1953)</li>
<li><a href="Rita_McBride" title="Rita McBride">Rita McBride</a> (* 1960)</li>
<li><a href="Cildo_Meireles" title="Cildo Meireles">Cildo Meireles</a> (* 1948)</li>
<li><a href="Gerda_Meyer-Bernstein" title="Gerda Meyer-Bernstein">Gerda Meyer-Bernstein</a> (1923–2024)</li>
<li><a href="Stefan_Micheel" title="Stefan Micheel">Stefan Micheel</a> (* 1955)</li>
<li><a href="Gianni_Motti" title="Gianni Motti">Gianni Motti</a> (* 1958)</li>
<li><a href="Juan_Mu%C3%B1oz_(K%C3%BCnstler)" title="Juan Muñoz (Künstler)">Juan Muñoz</a> (1953–2001)</li>
<li><a href="Nachtmann-Silies" title="Nachtmann-Silies">Nachtmann-Silies</a></li>
<li><a href="Itty_S._Neuhaus" title="Itty S. Neuhaus">Itty Neuhaus</a> (* 1961)</li>
<li><a href="Boris_Nieslony" title="Boris Nieslony">Boris Nieslony</a> (* 1945)</li>
<li><a href="J%C3%BCrgen_O._Olbrich" title="Jürgen O. Olbrich">Jürgen O. Olbrich</a> (* 1955)</li>
<li><a href="Andreas_Old%C3%B6rp" title="Andreas Oldörp">Andreas Oldörp</a> (* 1959)</li>
<li><a href="Dennis_Oppenheim" title="Dennis Oppenheim">Dennis Oppenheim</a> (1938–2011)</li>
<li><a href="Tony_Oursler" title="Tony Oursler">Tony Oursler</a> (* 1957)</li>
<li><a href="Nam_June_Paik" title="Nam June Paik">Nam June Paik</a> (1932–2006)</li>
<li><a href="Panamarenko" title="Panamarenko">Panamarenko</a> (1940–2019)</li>
<li><a href="Cornelia_Parker" title="Cornelia Parker">Cornelia Parker</a> (* 1956)</li>
<li><a href="Giuseppe_Penone" title="Giuseppe Penone">Giuseppe Penone</a> (* 1947)</li>
<li><a href="Patricia_Pisani" title="Patricia Pisani">Patricia Pisani</a> (* 1958)</li>
<li><a href="Paola_Pivi" title="Paola Pivi">Paola Pivi</a> (* 1971)</li>
<li><a href="Lars_Ramberg" title="Lars Ramberg">Lars Ramberg</a> (* 1964)</li>
<li><a href="Tita_do_R%C3%AAgo_Silva" title="Tita do Rêgo Silva">Tita do Rêgo Silva</a> (* 1959)</li>
<li><a href="Jason_Rhoades" title="Jason Rhoades">Jason Rhoades</a> (1965–2006)</li>
<li><a href="Gian_Carlo_Riccardi" title="Gian Carlo Riccardi">Gian Carlo Riccardi</a> (1933–2015)</li>
<li><a href="Wassyl_Rjabtschenko" title="Wassyl Rjabtschenko">Wassyl Rjabtschenko</a> (* 1954)</li>
<li><a href="Karla_Sachse" title="Karla Sachse">Karla Sachse</a> (* 1950)</li>
<li><a href="Dagmar_Schmidt_(K%C3%BCnstlerin)" title="Dagmar Schmidt (Künstlerin)">Dagmar Schmidt</a> (* 1963)</li>
<li><a href="Nicolaus_Schmidt_(K%C3%BCnstler)" title="Nicolaus Schmidt (Künstler)">Nicolaus Schmidt</a> (* 1953)</li>
<li><a href="Ira_Schneider" title="Ira Schneider">Ira Schneider</a> (1939–2022)</li>
<li><a href="Gregor_Schneider" title="Gregor Schneider">Gregor Schneider</a> (* 1969)</li>
<li><a href="Lara_Schnitger" title="Lara Schnitger">Lara Schnitger</a> (* 1969)</li>
<li><a href="Kurt_Schwitters" title="Kurt Schwitters">Kurt Schwitters</a> (1887–1948)</li>
<li><a href="SIGNA" class="mw-redirect" title="SIGNA">SIGNA</a></li>
<li><a href="Robert_Smithson" title="Robert Smithson">Robert Smithson</a> (1938–1973)</li>
<li><a href="Monika_Sosnowska" title="Monika Sosnowska">Monika Sosnowska</a> (* 1972)</li>
<li><a href="Pia_Stadtb%C3%A4umer" title="Pia Stadtbäumer">Pia Stadtbäumer</a> (* 1959)</li>
<li><a href="Christoph_Steffner" title="Christoph Steffner">Christoph Steffner</a> (* 1961)</li>
<li><a href="Stiletto_(K%C3%BCnstler)" title="Stiletto (Künstler)">Stiletto Studio,s</a> (* 1959)</li>
<li><a href="Joulia_Strauss" title="Joulia Strauss">Joulia Strauss</a> (* 1974)</li>
<li><a href="Annelies_%C5%A0trba" title="Annelies Štrba">Annelies Štrba</a> (* 1947)</li>
<li><a href="Hermann_Zwi_Szajer" title="Hermann Zwi Szajer">Hermann Zwi Szajer</a> (* 1948)</li>
<li><a href="Helmut_Tollmann" title="Helmut Tollmann">Helmut Tollmann</a> (* 1945)</li>
<li><a href="James_Turrell" title="James Turrell">James Turrell</a> (* 1943)</li>
<li><a href="Jacek_Tylicki" title="Jacek Tylicki">Jacek Tylicki</a> (* 1951)</li>
<li><a href="Urs-Peter_Twellmann" title="Urs-Peter Twellmann">Urs-Peter Twellmann</a> (* 1959)</li>
<li><a href="Nils-Udo" title="Nils-Udo">Nils-Udo</a> (* 1937)</li>
<li><a href="Costa_Vece" title="Costa Vece">Costa Vece</a> (* 1969)</li>
<li><a href="Bill_Viola" title="Bill Viola">Bill Viola</a> (1951–2024)</li>
<li><a href="Not_Vital" title="Not Vital">Not Vital</a> (* 1948)</li>
<li><a href="Wolf_Vostell" title="Wolf Vostell">Wolf Vostell</a> (1932–1998)</li>
<li><a href="Franz_Erhard_Walther" title="Franz Erhard Walther">Franz Erhard Walther</a> (* 1939)</li>
<li><a href="J%C3%B6rg_Wiele" title="Jörg Wiele">Jörg Wiele</a> (* 1951)</li>
<li><a href="Sarkis_Zabunyan" title="Sarkis Zabunyan">Sarkis Zabunyan</a> (* 1938)</li>
<li><a href="Zimoun" title="Zimoun">Zimoun</a> (* 1977)</li>
<li><a href="Annett_Zinsmeister" title="Annett Zinsmeister">Annett Zinsmeister</a> (* 1967)</li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li>Sotirios Bahtsetzis: <i>Geschichte der Installation. Situative Erfahrungsgestaltung in der Kunst der Moderne</i>. Dissertation, TU Berlin 2005 (<a rel="nofollow" class="external text" href="https://depositonce.tu-berlin.de/handle/11303/1697">Volltext</a>).</li>
<li>Claire Bishop: <i>Installation Art. A Critical Anthology</i>. Tate Publishing, London 2005.</li>
<li>Juliane Rebentisch: <i>Ästhetik der Installation</i>. Suhrkamp, Frankfurt/Main 2003, ISBN 978-3-518-12318-8.</li>
<li>Mark Rosenthal: <i>Understanding Installation Art</i>. St. Gallen 2005, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.visarteost.ch/-/exex/projekte/rosenthal_understanding_installation.pdf">Zusammengefasster Text</a> (PDF; 433&nbsp;kB).</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<div class="sisterproject" style="margin:0.1em 0 0 0;"><div class="noresize noviewer" style="display:inline-block; line-height:10px; min-width:1.6em; text-align:center;" aria-hidden="true" role="presentation"><span class="mw-default-size" typeof="mw:File"><span title="Commons"></span></span></div><b><span class=""><a class="external text" href="https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Installation_art?uselang=de"><span lang="en">Commons</span>: Installation</a></span></b>&nbsp;– Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien</div>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&amp;query=4131808-0">Literatur von und über Installation</a> im Katalog der <a href="Deutsche_Nationalbibliothek" title="Deutsche Nationalbibliothek">Deutschen Nationalbibliothek</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.goethe.de/de/kul/bku.html#bku_installation">Dossier: Raumbezogene Installation in Deutschland</a> des <a href="Goethe-Institut" title="Goethe-Institut">Goethe-Instituts</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.imma.ie/en/downloads/what_is_installationbooklet.pdf">Kurzeinführung in die Installationskunst, inkl. Bibliografie, Glossar und diversen Weblinks</a> (PDF; 410&nbsp;kB); Broschüre des <a href="Irish_Museum_of_Modern_Art" title="Irish Museum of Modern Art">Irish Museum of Modern Art</a> (englisch)</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text">Will Baltzer, Alfons W. Biermann (Hrsg.): <i>Treffpunkt Parnass Wuppertal 1949–1965.</i> Rheinland-Verlag und Habelt, Köln und Bonn 1980, ISBN 3-7927-0543-5.</span>
</li>
</ol>
<div class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1 navigation-not-searchable normdaten-typ-s" style="border-style: solid; border-width: 1px; clear: left; margin-bottom:1em; margin-top:1em; padding: 0.25em; overflow: hidden; word-break: break-word; word-wrap: break-word;" id="normdaten">
<div style="display: table-cell; vertical-align: middle; width: 100%;">
<div>
Normdaten&nbsp;(Sachbegriff): <a href="Gemeinsame_Normdatei" title="Gemeinsame Normdatei">GND</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://d-nb.info/gnd/4131808-0">4131808-0</a></span> | <a href="Library_of_Congress_Control_Number" title="Library of Congress Control Number">LCCN</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.loc.gov/authorities/sh85066731">sh85066731</a></span> | <a href="Web_NDL_Authorities" title="Web NDL Authorities">NDL</a>: <span class="-print"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.ndl.go.jp/auth/ndlsh/01159407">01159407</a></span> </div>
</div></div></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-11-28" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Installation_(Kunst)&amp;oldid=261942314">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>